به گزارش تبریزسخن_ فائزه زنجانی: سند پیشِ رو از جمله گزارشهایی است که ابعاد پنهان و فسادزای ساختار اداری ایران در دههی ۱۳۴۰ را بهطور روشن و مستند نشان میدهد. این دوره که از سوی رژیم پهلوی به عنوان دوران اصلاحات اداری و نوسازی دستگاه دولت معرفی میشد، در عمل به صحنهای برای گسترش رانت، زدوبندهای درونسازمانی، و سوءاستفادههای گسترده از موقعیتهای شغلی در بدنهی بوروکراسی بدل گردید. شعارهای دولت درباره بهبود کارایی، شفافیت و پاسخگویی در وزارتخانهها و سازمانهای دولتی، در عمل با توسعهای کمّی و شتابزده همراه شد که نه تنها به ارتقای سلامت اداری منجر نشد، بلکه زمینهی شکلگیری شبکههای فساد و تبعیض را فراهم آورد.
با تمرکز دولت بر گسترش ساختارهای اداری در سراسر کشور، حجم و پیچیدگی تشکیلات دولتی به طور چشمگیری افزایش یافت و خطوط گزارشدهی، کنترل و نظارت مؤثر ناکافی بود. در چنین شرایطی، نفوذ نهادهای قدرتمند مختلف در ارکان اجرایی و وابستگی مدیران به حمایت سیاسی و اقتصادی مقامات بلندپایه، باعث شد که فساد مالی و سوءاستفادههای اداری نه تنها شناسایی نشود، بلکه برخی از مدیران و مسئولان، خود را مصون از پیگرد قانونی بدانند.
سند مورخ ۲۸ مهر ۱۳۴۴ نمونهای آشکار از این وضعیت را ارائه میدهد. در این سند گزارش شده است که بیش از یک میلیون تومان از فرهنگیان و معلمان متقاضی نقل و انتقال در وزارت آموزش و پرورش به عنوان رشوه اخذ شده است. نکتهی قابل توجه و مهمتر این است که برخی از متهمان این پرونده خود را تحت حمایت مقامات بلندپایهی حکومتی، از جمله سپهبد نعمتالله نصیری، رئیس وقت ساواک، و دکتر منوچهر اقبال، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران معرفی میکردند.
این موضوع نشان میدهد که فساد مالی در این دوره، پدیدهای موردی نبود، بلکه ریشهدار و نظاممند بوده و با پشتیبانی بخشهایی از ساختار قدرت سیاسی و امنیتی، گسترش یافته است.
حتی قشر فرهنگی معلمان نیز قربانی چرخهی فساد شد. فرآیند نقل و انتقالی که باید طبق ضوابط، شفاف و منصفانه انجام میگرفت، به منبع درآمدی کلان برای مدیران فاسد و شبکههای وابسته تبدیل شد. این رخداد، علاوه بر جنبه اقتصادی، اعتماد عمومی به نظام اداری و دولت مرکزی را نیز تضعیف کرد و نشان داد که اصلاحات اداری رژیم پهلوی، بهرغم ادعاهای رسمی، در عمل به نهادینه شدن فساد و رانت در سطوح مختلف دولت کمک کرده بود.
از خلال این سند میتوان به روشنی دریافت که تلاشهای حکومت برای مدرنسازی و اصلاح ساختار اداری، نه تنها مانع فساد نشد، بلکه در بسیاری از موارد با توسعهی شبکههای حمایت متقابل میان مدیران و مقامات بلندپایه، زمینهی سوءاستفاده و اخاذیهای کلان را فراهم آورد. این واقعیت، تصویری از تضاد میان شعار و عملکرد دولت پهلوی در دههی ۱۳۴۰ ارائه میدهد و نشان میدهد که اصلاحات اداری ادعایی، در عمل به ابزاری برای تقویت رانت و بهرهبرداری شخصی از قدرت تبدیل شده بود.
در نقل و انتقالات سال جاری وزارت آموزش و پرورش اخاذی و سوءاستفادههایی از طرف بعضی از مسئولین این وزارتخانه معمول گردیده و در این جریانات بیش از یک میلیون تومان از فرهنگیان متقاضی نقل و انتقالات و غیره پول به عنوان رشوه گرفته است.ضمنا نام چند نفر از مقامات فرهنگی که در این جریان دست داشته برده می شود که ذیلاً از عرض می گذرد.
محمدحسین رجبی مدیرکل رفاه معلم که خود را مورد حمایت تیمسار سپهبد نصیری ریاست ساواک و دکتر اقبال مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران معرفی می کند.
حبیب یغمایی رئیس دفتر دکتر هدایتی و فرخنیا مدیرکل کارگزینی آن وزارتخانه.
ضمنا صورت اسامی کسانی که از آنها به نحوی از انحاء وجوهاتی اخذ گردیده مندرج است.
۱- حمید شهبازی ـ از تبریز به تهران بدون انجام تعهد دبیری دو هزار تومان وسیله حسن آصفی به رئیس دفتر کارگزینی پرداخت کرده و موضوع به خانم دکتر پارسا اطلاع داده شده ولی نتیجهای حاصل نگردیده چون فرخنیا در این مورد دفاع کرده است.
۲- سهراب بهادری از اردبیل به تهران رسماً به او نوشتهاند به علت کسر مدت خدمت انجام تقاضا مقدور نیست ولی دو هزار تومان به حسین رجبی پرداخت کرده و فرخنیا به توصیه رجبی روی نامه او نوشته استثنائا منتقل شود.
۳- ایوب جعفری (دبیر) از تبریز به تهران وسیله محمدعبداللّه گرجی سرپرست سازمان رهبری جوانان و پرداخت پول به حسین رجبی.
۴- ستار ایمان شعار اول به او نامه رسمی نوشته شده شما شامل انتقال نمیشوید ولی به وسیله فرخنیا و یغمایی ترتیب انتقال او به مرکز داده شده است.
۵- ملکوتی از میانه به اداره کارگزینی منتقل شده و مبلغ دو هزار و پانصد تومان پرداخت کرده است.
۶- حسین رفیعا از آستارا ابتدا به او نوشتهاند به علت کسر مدت خدمت ولی بعداً به مدیر کل دفتر وزارتی پول پرداخت کرده و به تهران منتقل شده است.
۷- ارژنگ خاکینژاد به توصیه یغمایی و رجبی منتقل گردیده است.
۸- علی قریهای از تبریز به شهرستان قزوین منتقل گردیده و در جریان انتقال خود وجوهی به فرخنیا و آصفی پرداخت کرده است.
۹- رشید ملک پشتی از بندر پهلوی به تهران منتقل گردیده و مبلغی به فرخنیا پرداخت کرده است.
اصل در پرونده و ـ ۸۹ این نسخه در پرونده پ ـ الف ـ ۵۷۴ بایگانی شود حبیباللّه
