به گزارش تبریزسخن– موسی کاظم زاده : بازار تاریخی تبریز، فراتر از یک فضای دادوستد اقتصادی، همواره نهادی تأثیرگذار در شکلدهی به مناسبات اجتماعی، فرهنگی و حتی امنیتی این شهر بوده است. این بازار که قرنها نبض معیشت مردم آذربایجان را در دست داشته، در بزنگاههای حساس تاریخی، از بحرانهای اقتصادی گرفته تا تحولات اجتماعی، نقش خود را صرفاً در قالب یک مجموعه صنفی ایفا نکرده، بلکه بهعنوان یک بازیگر مسئولیتپذیر در صحنه عمومی ظاهر شده است. از همین رو، هر واکنش و موضعگیری بازاریان تبریز، بازتابی فراتر از محدوده حجرهها و راستهها پیدا میکند و به موضوعی قابل تأمل در سطح افکار عمومی تبدیل میشود.
در روزهایی که نوسانات اقتصادی، افزایش هزینههای تولید و کاهش قدرت خرید، فشار مضاعفی بر اصناف و کسبه وارد کرده، بازار تبریز بار دیگر به صحنه بیان دغدغههای معیشتی و اجتماعی تبدیل شده است. انتشار بیانیه رسمی بازاریان تبریز در کنار اظهارات امام جمعه این شهر و فرمانده سپاه عاشورا، نشاندهنده شکلگیری نوعی همگرایی گفتمانی درباره ضرورت حفظ ثبات اقتصادی و آرامش اجتماعی است. این همزمانی، بازاری را به تصویر میکشد که در عین مطالبهگری اقتصادی، بر مرزبندی روشن با هرگونه بیثباتی و سوءاستفاده از مطالبات صنفی تأکید دارد و تلاش میکند نقش تاریخی خود را در حفظ انسجام اجتماعی ایفا کند.
بازار تاریخی تبریز؛ سکاندار صلح اقتصادی
بیانیه بازاریان تبریز که در واکنش به شرایط اقتصادی و برخی فضاسازیهای رسانهای منتشر شد، بر یک نکته محوری تأکید دارد: بازار تبریز بیش از هر چیز نگران معیشت مردم و امنیت فعالیت اقتصادی است. در این بیانیه تصریح شده که «بیشترین آسیب تلاطمات ارزی و هیجانات اقتصادی متوجه اصناف و بازاریان میشود» و ادامه این وضعیت میتواند امنیت اقتصادی را که پیششرط آرامش اجتماعی است، تهدید کند. بازاریان در این متن، ضمن بیان دغدغههای صنفی، تلاش کردهاند مرز روشنی میان مطالبهگری اقتصادی و هرگونه سوءاستفاده سیاسی یا ایجاد ناامنی ترسیم کنند. تأکید بر این نکته که بازار تبریز در طول تاریخ خود همواره نهادی ریشهدار، مسئولیتپذیر و همراه با مردم بوده، بخش مهمی از پیام بیانیه را تشکیل میدهد.
بازاریان تبریز در بیانیه خود همچنین با یادآوری جایگاه تاریخی این بازار در تحولات اقتصادی و اجتماعی ایران، اعلام کردهاند که حفظ آرامش، ثبات و امنیت، نهتنها مطالبه حاکمیت بلکه خواست اصلی خود اصناف است. از نگاه آنان، اعتراض به سیاستهای اقتصادی نادرست یا مطالبه اصلاح تصمیمها، امری طبیعی و مشروع است، اما این اعتراض باید در چارچوب قانون و با پرهیز از تنش و التهاب دنبال شود. این موضعگیری، عملاً تلاشی برای تفکیک «مطالبه اقتصادی» از «بیثباتی اجتماعی» تلقی میشود.
بازار تبریز؛ سنگر ثبات و مامن آرامش اقتصاد ایران
همزمان با انتشار این بیانیه، امام جمعه تبریز نیز در سخنانی به موضوع بازار و نقش بازاریان پرداخت. وی با اشاره به سابقه تاریخی و انقلابی بازار تبریز، بازاریان این شهر را از ارکان اصلی دینداری اجتماعی و پایداری اقتصادی منطقه دانست. امام جمعه تبریز تأکید کرده است که بازاریان همواره در کنار مردم و نظام ایستادهاند و در شرایط دشوار اقتصادی نیز دغدغه اصلی آنان، تأمین معیشت حلال و حفظ آرامش جامعه بوده است. به گفته وی، نقد وضعیت اقتصادی و بیان مشکلات، حق طبیعی اصناف است، اما این حق باید بهگونهای اعمال شود که منجر به ناامنی یا سوءاستفاده جریانهای معاند نشود.
در بخش دیگری از اظهارات خود، امام جمعه تبریز بر این نکته تأکید کرده که «اعتراض حق مردم است، اما اغتشاش و ناامنی خط قرمز جامعه اسلامی است». این موضع، در امتداد همان خط فکری بیانیه بازاریان قابل تحلیل است؛ خطی که میان انتقاد و تخریب، و میان مطالبه و بحرانسازی تمایز قائل میشود. از منظر ناظران، همزمانی این سخنان با بیانیه بازاریان، نشاندهنده نوعی همفهمی میان نهاد دین و نهاد بازار درباره ضرورت حفظ ثبات اجتماعی در کنار پیگیری مطالبات اقتصادی است.
بازار تبریز؛ پایتخت ثبات و تکیهگاه آرامش اقتصادی
فرمانده سپاه عاشورا نیز در واکنش به تحولات اخیر، با اشاره به نقش اصناف و بازاریان در تاریخ انقلاب اسلامی، بازار تبریز را یکی از کانونهای مهم وحدت و آرامش اجتماعی توصیف کرده است. وی با قدردانی از مواضع صریح و مسئولانه بازاریان، آنان را «پرچمداران وحدت و آرامش» در استان آذربایجان شرقی دانسته و تأکید کرده است که سپاه، همواره حامی مطالبات بهحق مردم و اصناف در چارچوب قانون بوده است. فرمانده سپاه عاشورا همچنین بر این نکته تأکید کرده که دشمنان در مقاطع مختلف تلاش کردهاند از مشکلات اقتصادی برای ایجاد شکاف اجتماعی بهرهبرداری کنند، اما هوشمندی مردم و بازاریان تبریز اجازه تحقق چنین سناریوهایی را نداده است.
این اظهارات، در کنار بیانیه بازاریان و سخنان امام جمعه تبریز، تصویری سهبعدی از وضعیت کنونی بازار ارائه میدهد؛ بازاری که از یکسو با فشارهای واقعی اقتصادی مواجه است و از سوی دیگر، خود را متعهد به حفظ امنیت و آرامش عمومی میداند. بررسی میدانی فضای بازار تبریز نیز تا حد زیادی این تصویر را تأیید میکند. بسیاری از کسبه، ضمن گلایه از افزایش هزینهها، رکود نسبی بازار و کاهش قدرت خرید مردم، بر ضرورت ثبات و پیشبینیپذیری در تصمیمهای اقتصادی تأکید دارند.
بازاریان تبریز؛ حافظ اقتصاد، پاسدار آرامش جامعه
یکی از کسبه قدیمی بازار تبریز در گفتوگو با خبرنگار ما میگوید که نوسان قیمت ارز و نبود برنامهریزی مشخص، بزرگترین آسیب را به اعتماد بازار زده است. به گفته او، بازاری بیش از هر چیز به آرامش و ثبات نیاز دارد و هرگونه التهاب، مستقیماً به ضرر کاسب و مصرفکننده تمام میشود. یک فروشنده جوان در یکی از راستههای بازار نیز معتقد است که بازاریان نهتنها بهدنبال سود کوتاهمدت نیستند، بلکه خواهان سیاستهایی هستند که امکان برنامهریزی بلندمدت را فراهم کند. او تأکید میکند که اعتراض صنفی زمانی معنا دارد که منجر به اصلاح شود، نه تشدید بحران.
برخی دیگر از کسبه نیز با اشاره به بیانیه بازاریان تبریز، آن را تلاشی برای دفاع از شأن تاریخی بازار میدانند. از نگاه آنان، بازار تبریز همواره در بزنگاههای حساس، نقشی عقلانی و مسئولانه ایفا کرده و امروز نیز میکوشد میان بیان مطالبات و حفظ منافع عمومی توازن برقرار کند. این نگاه، با سخنان امام جمعه تبریز و فرمانده سپاه عاشورا همخوانی دارد؛ سخنانی که بر عقلانیت، وحدت و پرهیز از تنش تأکید میکند.
در مجموع، آنچه از مجموعه این مواضع برمیآید، نوعی همگرایی گفتمانی میان بازار، نهاد دین و نهادهای انقلابی در تبریز است. این همگرایی بر یک اصل مشترک استوار است: ثبات اقتصادی و امنیت اجتماعی، دو روی یک سکهاند و بدون یکی، دیگری نیز پایدار نخواهد ماند. بازار تبریز، با سابقهای چندصدساله، بار دیگر تلاش کرده است نشان دهد که میتوان هم مطالبهگر بود و هم مسئولیتپذیر؛ هم منتقد وضعیت اقتصادی و هم مدافع آرامش و امنیت جامعه. این رویکرد، اگر با پاسخگویی مؤثر مسئولان اقتصادی همراه شود، میتواند به الگویی برای مدیریت عقلانی مطالبات صنفی در شرایط دشوار اقتصادی تبدیل شود.
